Tłumaczenia inskrypcji z hebrajskiego na język niemiecki: Johannes Reiss/ Der Transkribierer
Tłumaczenie z języka niemieckiego na język polski: Piotr Grodecki / Mikołowskie Towarzystwo Historyczne
MACEWA nr 155
Numeracja macew na nowym cmentarzu żydowskim w Mikołowie pochodzi z inwentaryzacji wykonanej w 2017 roku przez Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie przy współpracy z Mikołowskim Towarzystwem Historycznym.
Copyright: Piotr Grodecki, Mikołowskie Towarzystwo Historyczne
Nagrobek Chaji, córki Jakuba, 23. Kislew 546 (piątek, 25. listopada 1785)
Hebrajska inskrypcja:
|
[1] Tutaj została pochowana |
פ”נ |
|
[2] {Dwa lwy} |
{שני אריות} |
|
[3] Szanowana, skromna |
האשה החשובה הצנוע[’] |
|
[4] i życzliwa, zaradna żona, Pani |
והחסודה אשת חיל מרת |
|
[5] Chaja, córka Pana, Pana Jakuba, niech pamięć sprawiedliwego będzie błogosławiona, |
חי”י בת הרר יעקב זצל |
|
[6] która odeszła do swojego świata i została pochowana |
שהולכה לעולמה ונקברה |
|
[7] z dobrym imieniem w dniu 23. Kislew roku |
בשם טוב כ”ג כיסלו ש’נ |
|
[8] 546 według małej rachuby. Niech jej dusza będzie związana w węzełku życia. |
ת”ק”מ”ו” ל ת”נ”צ”ב”ה” |
Komentarz:
Linia 1: Formuła wprowadzająca jest w języku hebrajskim najczęściej skracana: פ”נ = פה נקבר “Tu jest/leży pogrzebany”.
Linia 2: Jeśli chodzi o symbol lwa zob. przede wszystkim błogosławieństwo Jakuba (Chaja była córką Jakuba!) w Księdze Rodzaju 49:9: גּ֤וּר אַרְיֵה֙ יְהוּדָ֔ה מִטֶּ֖רֶף בְּנִ֣י עָלִ֑יתָ כָּרַ֨ע רָבַ֧ץ כְּאַרְיֵ֛ה וּכְלָבִ֖יא מִ֥י יְקִימֶֽנּוּ׃ – „Młody lwie Jehudo! Na zdobyczy, synu mój, wzrosłeś! Przykląkł, zaległ jak lew, jako lwica. Któż zmusi go do powstania?”. Dlatego lew jest zwierzęciem heraldycznym Jehudów i często spotykamy go również na nagrobkach zmarłych noszących imię „Jehuda”, „Arje” lub „Löw”. Pobrzmiewa tu także Pirke Awot (Sentencje Ojców), gdzie w 5:20 czytamy: יְהוּדָה בֶן תֵּימָא אוֹמֵר, הֱוֵי עַז כַּנָּמֵר, וְקַל כַּנֶּשֶׁר, וְרָץ כַּצְּבִי, וְגִבּוֹר כָּאֲרִי, לַעֲשׂוֹת רְצוֹן אָבִיךָ שֶׁבַּשָּׁמָיִם. – „Jehuda, syn Temy, mówi: ‘Bądź odważny jak lampart, lekki jak orzeł, szybki jak jeleń i silny jak lew, by wypełnić wolę Twego Ojca w niebie’.” Lwy mają tu najpewniej wskazywać również na znaczenie rodziny.
Linia 5: Hebrajski skrót הרר rozwija się w הרב רבי , co znaczy „ten Pan, Pan..”.
Hebrajski skrót błogosławieństwa występującego po imieniu zmarłego זצל rozwija się w זכר צדיק לברכהי „niech pamięć sprawiedliwego będzie błogosławieństwem” był stosowany głównie w przypadku osób uczonych. W przeciwieństwie do זל, rozwijanego w זכרונו לברכה – „niech jego pamięć będzie błogosławieństwem”.
Linia 6: W hebrajskim wyrażenie שֶׁהָלְכָה לְעוֹלָמָהּ dosłownie znaczy „która odeszła do swojego świata”, ale w polskim przekładzie idiomatycznym bardziej naturalnie oddaje się to jako: „która odeszła z tego świata”, „która zmarła”, „która zeszła z tego świata”. Więc jeśli chodzi o napis nagrobny, najczęściej: „która odeszła z tego świata i została pochowana…”
Linia 7: Por. Talmud Babiloński, Traktat Berachot 17a “…Błogosławiony ten, kto … pochowany został z dobrym imieniem …” …אשרי…שנפטר בשם טוב; por. też Babiloński Talmud, Traktat Avot 2:8 “… jeśli posiadł dobre imię, posiadł coś dla siebie” …קנה שם טוב, קנה לעצמו…. Dobre imię w przeciwieństwie do wszystkich innych materialnych i duchowych wartości, wychodzi praktycznie zawsze właścicielowi na dobre i takie pozostaje również po jego śmierci (Hirsch Samson Raphael, Siddur. Israels Gebete, Zürich-Basel 1992, s.443); dz.cyt. Avot 4:7 “… Istnieją trzy korony: korona Tory, korona kapłaństwa, korona królestwa; korona dobrego imienia góruje nad nimi” … שלשה כתרים הן: כתר תורה וכתר כהונה וכתר מלכות: וכתר שם טוב עולה על גביהן.
Linia 8: Litera ל, zawierająca w sobie zarówno פ, jak i ק, jest typograficzną ligaturą służącą do zapisu (częściej spotykanego) skrótu לפ״ק „według małej rachuby czasu”. Nazywa się ją „Lamed-Pe-Kof” (למד־פ״ק), w pełnym brzmieniu למד לפרט קטן, albo także „Lamed mekuceret” (skrócone Lamed, למד מקוצרת) bądź „Lamed des prat katan” (למד של פרט קטן). Najczęściej to „Lamed-Pe-Kof” stosuje się, aby zaoszczędzić miejsce na litery, gdy np. trzy znaki nie mieszczą się już w wierszu itp. Skrót ten wskazuje, że tysiąc w zapisie roku nie jest podawany. W tym konkretnym przypadku chodzi o 546, a nie 5546.
Tak zwana formuła końcowa (“dobre słowo na końcu inskrypcji”) jest właściwie cytatem z 1 Księgi Samuela 25:29, gdzie Abigail zwraca się do Davida: “Niech życie mojego Pana zostanie zawiązane w Węzełku Żywych” וְֽהָיְתָה֩ נֶ֨פֶשׁ אֲדֹנִ֜י צְרוּרָ֣ה ׀ בִּצְר֣וֹר הַחַיִּ֗ים. Niniejszy cytat używany jako inskrypcja nagrobna jest najczęściej skracany do תנצבה.
Notka biograficzna:
Chaja, córka Jakuba, zmarła i została pogrzebana 23. Kislew 546 (piątek, 25. listopada 1785).
Jesteśmy niezmiernie wdzięczni Panu Johannesowi Reissowi, wieloletniemu dyrektorowi Austriackiego Muzeum Żydowskiego w Eisenstadt (Österreichisches Jüdisches Museum in Eisenstadt) za podjęcie współpracy z Mikołowskim Towarzystwem Historycznym w zakresie odczytu inskrypcji hebrajskich na nagrobkach znajdujących się na mikołowskim cmentarzu żydowskim – bardzo dziękujemy!
Tłumaczenie macewy z hebrajskiego na język niemiecki na stronie Der Transkribierer:
Chaja, Tochter Jakob – 25. November 1785