Tłumaczenia inskrypcji z hebrajskiego na język niemiecki: Johannes Reiss/ Der Transkribierer
Tłumaczenie z języka niemieckiego na język polski: Piotr Grodecki / Mikołowskie Towarzystwo Historyczne
MACEWA nr 176
Numeracja macew na nowym cmentarzu żydowskim w Mikołowie pochodzi z inwentaryzacji wykonanej w 2017 roku przez Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie przy współpracy z Mikołowskim Towarzystwem Historycznym.
Copyright: Piotr Grodecki, Mikołowskie Towarzystwo Historyczne
Nagrobek Racheli, córki Ahrona Kohna, 9. Av 567 (czwartek, 13. sierpnia 1807) Copyright: Piotr Grodecki, Mikołowskie Towarzystwo Historyczne.
Hebrajska inskrypcja:
|
[1] Tutaj leży pochowana. |
פ”נ |
|
[2] Rachela zmarła w swojej młodości. |
ותמת רחל בילדות |
|
[3] Jej uczynki były błogosławione, |
מעשיה היו מאושרות |
|
[4] Jej ręce były wyciągnięte ku ubogim, |
ידיה לענים היתה פרושות |
|
[5] Oto ona, skromna niewiasta, Pani Rachela, |
ה”ה האשה הצנועה מרת רחל |
|
[6] Córka naszego nauczyciela, Pana i naszego mistrza, Pana (=MORENU) Ahrona HaKohena, niech jego pamięć będzie błogosławiona, której dusza |
בת מ”ו”ה אהרן הכהן זל שיצאה |
|
[7] odeszła w dniu 9 [cyfra nie jest dobrze czytelna] miesiąca Aw roku 567, według małej rachuby czasu. |
נשמתה ביום [תב] אב ת”ק”ס”ז לפ”ק |
|
[8] Oto nagrobek Racheli, według małej rachuby czasu. |
היא מצבת <ק=כברת> רחל לפ”ק |
|
[9] Niech jej dusza zostanie zawiązana w węzełku życia. |
ת”נ”צ”ב”ה” |
Uwagi:
Warto nadmienić, że inskrypcja posiada szereg istotnych błędów.
Linia 1: Formuła wprowadzająca w języku hebrajskim jest przeważnie skracana do פ”נ i rozwijana w פה נקברה („tu leży pogrzebana”).
Linia 2: Genesis 35,19: וַתָּ֖מׇת רָחֵ֑ל “Rachela zmarła”.
Na końcu linii słowo בילדות może zostać przetłumaczone zarówno, jako „w swojej młodości”, jak i „w wieku dziecięcym”. Szczególnie jednak w związku z treścią linii 3, a w szczególności linii 4, tłumaczenie „w swojej młodości” wydaje się właściwsze.
Linia 3: W tym miejscu oczekiwalibyśmy bardziej: מעשיה היו נעימה „jej czyny były pełne wdzięku” lub podobne; מאושרות jest niepoprawne gramatycznie, zwłaszcza że w przypadku użycia imiesłowu Pu’al powinien to być מאושרים. Porównaj także Psalm 41:3 וִ֭יחַיֵּהוּ (יאשר) [וְאֻשַּׁ֣ר] בָּאָ֑רֶץ „będzie błogosławiony na ziemi”.
Linia 4: Inskrypcja היו powinna poprawnie brzmieć היתה, gdyż „jej ręce” są w liczbie mnogiej.
Linia 5: Dla często używanego skrótu ה”ה jest wiele rozwinięć. Tutaj zastosowano הלא היא („oto ona..”).
Linia 6: Skrót מ”ו”ה rozwija się w słowo מורנו הרב ורבינו, „nasz nauczyciel, pan i nasz mistrz”.
Tytuł „Morenu”, który przysługuje jedynie szczególnie uczonym mężczyznom, Bernhard Wachstein określa mianem „synagogalnego tytułu doktorskiego” (por. Bernhard Wachstein, Die Inschriften des Alten Judenfriedhofes in Wien, cz. 1: 1540 (?)-1670; cz. 2: 1696–1783, Wiedeń 1912, cz. 2, s. 15).
Przyrostek הכהן „Hakohen” („kapłan”) wskazuje, że ojciec zmarłej pochodził z (aaronidzkiej) linii kapłańskiej (Kohanim). Na ten temat artykuł p. Johannesa Reissa „Niech Pan cię błogosławi i strzeże”.
Skrócona wersja błogosławieństwa występująca po sufiksie imienia זל rozwiązuje się do זכרונו לברכה „niech jego pamięć będzie błogosławieństwem” i wskazuje, że ojciec zmarłego również nie żył w chwili śmierci córki.
Linia 6 (jej koniec) i początek linii 7: W hebrajskiej inskrypcji koniec wiersza 6 brzmi שיצאה „która odeszła”, a początek wiersza 7 brzmi נשמתה „jej dusza”. Nie da się tego zachowując sens oddać w ten sposób i dlatego nie można tego w tym wypadku przetłumaczyć wiersz po wierszu. Zamiast tego należy je odwrócić, a przetłumaczony tekst uzyskuje brzmienie „której dusza odeszła”.
Linia 7: W środku wiersza, wydaje się, że jest uszkodzony fragment między datą a nazwą miesiąca. Data jest również trudna do odczytania i nie do końca pewna, ale jest bardzo prawdopodobne, że jest to ת „Taw” i reszta litery ב „Bet”, a zatem skrót od תשעה באב, 9. dzień miesiąca Aw, dzień postu i żałoby, upamiętniający między innymi zburzenie Świątyni w Jerozolimie. Porównując ב „Bet” z dwiema literami ב „Bet” w 2. wierszu (3. litera) i w 6. wierszu (1. litera), zauważalne są stosunkowo długie poziome kreski litery, co może wyjaśniać przynajmniej część dużej przerwy między (prawdopodobnym) ב „Bet” a nazwą miesiąca אב „Aw”. Jeśli porównamy te litery ב „Bet” z literą ב „Bet” w ostatnim wersie (4. litera) i literą נ „Nun” w ostatnim wersie (2. litera), która ma znacznie krótsze kreski poziome, hipoteza, że czytamy „Tisza beAw”, z dużym prawdopodobieństwem zostanie potwierdzona.
Na końcu wersu: Zwykły hebrajski skrót לפ”ק zostaje przekształcony na לפרט קטן (lifrat katan) i oznacza „według małej liczby”, tj. pomija się tysiąc w roku. W tym konkretnym przypadku: 567, a nie 5567.
Linia 8: Jest to wyraźnie cytat z Księgi Rodzaju 35:20 (tutaj cały werset; zobacz także uwagę w wierszu 2) וַיַּצֵּ֧ב יַעֲקֹ֛ב מַצֵּבָ֖ה עַל־קְבֻרָתָ֑הּ הִ֛וא מַצֶּ֥בֶת קְבֻֽרַת־רָחֵ֖ל עַד־הַיּֽוֹם׃ „Jakub położył na jej grobie kamień pamiątkowy; pomnik nagrobny Racheli stoi tam do dziś”. כברת jest zatem nieprawidłowe; Powinno być קברת.
Na końcu wiersza: Skrót לפ”ק „według małej rachuby czasu”, patrz wiersz 7 powyżej, ma w tym miejscu mało lub wręcz jest całkiem bez sensu. Może to wskazywać, że Rachela została pochowana tego samego dnia, tj. w dniu jej śmierci. Pewność uzyskalibyśmy jedynie poprzez odpowiedni wpis w księdze zgonów lub pochówku.
Linia 9: Tak zwana eulogia końcowa („dobre słowo na końcu inskrypcji”) stanowi cytat z 1 Sm 25,29 („a życie mojego pana będzie związane w węzeł życia”: וְהָיְתָה נֶפֶשׁ אֲדֹנִי צְרוּרָה בִּצְרוֹר הַחַיִּים). W inskrypcjach nagrobnych cytat ten występuje zazwyczaj w skróconej formie תנצבה.
Notka biograficzna:
Rachela, córka Ahrona Kohna, 9. Av 567 (czwartek, 13. sierpnia 1807).
Jesteśmy niezmiernie wdzięczni Panu Johannesowi Reissowi, wieloletniemu dyrektorowi Austriackiego Muzeum Żydowskiego w Eisenstadt (Österreichisches Jüdisches Museum in Eisenstadt) za podjęcie współpracy z Mikołowskim Towarzystwem Historycznym w zakresie odczytu inskrypcji hebrajskich na nagrobkach znajdujących się na mikołowskim cmentarzu żydowskim – bardzo dziękujemy!
Tłumaczenie macewy z hebrajskiego na język niemiecki na stronie Der Transkribierer: